Stomatologia onkologiczna
Pierwszy w Polsce Innowacyjny program koordynacji opieki stomatologicznej w onkologii
Nowoczesny model opieki:
- stomatolog jako członek zespołu leczenia nowotworów głowy i szyi
- standardy NCCN, MASCC/ISOO, AAOMS
- indywidualnie dopasowane nowoczesne leczenie i diagnostyka
- ścisła współpraca z radioterapeutą, onkologiem klinicznym, chirurgiem szczękowo-twarzowym, laryngologiem, fizjoterapeutą
- szczególne uwzględnienie profilaktyki zdrowia jamy ustnej
Wykryto u Ciebie nowotwór?
Zadbaj o zdrowie jamy ustnej przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego
Wczesna kontrola stomatologiczna oraz usunięcie stanów zapalnych zapewni ciągłość leczenia onkologicznego i zmniejszy liczbę powikłań.
Fizjoterapia stomatologiczna w onkologii
Jak pomoże fizjoterapia?
- zapewni lepszą wydolność i sprawność, a także mobilność i siłę
- poprawa samopoczucia, rozładowanie emocji, zmniejszenie lęku, poprawa stanu psychicznego
- szybszy powrót funkcji
- zmniejszenie bólu
- zmniejszenie obrzęków limfatycznych
- utrzymanie prawidłowego napięcie mięśniowego
- łagodzenie niepożądanych skutków terapii (przykurcze, asymetria)
- skrócenie czasu rehabilitacji po zabiegach chirurgicznych
Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w opiece nad pacjentem onkologicznym na każdym etapie leczenia i warunkuje szybszy powrót do zdrowia [wg wytycznych NCCN].
Najczęstsze powikłania:
- Blizny
- Szczękościsk
- Zaburzenia mowy, połykania, utrudnione spożywanie pokarmów
- Asymetria twarzy
- Obrzęk limfatyczny
- Ograniczenie ruchomości
- Odczyn popromienny
Co obejmuje fizjoterapia?
Rola autoterapii - jako element uzupełniający
W trakcie terapii onkologicznej ważne jest zachowanie zakresu ruchu żuchwy oraz kręgosłupa. Pacjent powinien otrzymać zestaw ćwiczeń odwodzenia oraz ćwiczeń stabilizujących górną część ciała. Po zakończeniu terapii, w celu przyspieszenia powrotu prawidłowego funkcjonowania warstw powięziowych, można zastosować terapię powięziową oraz drenaż limfatyczny w obszarach oddalonych od miejsca napromieniania. Należy unikać bezpośredniej pracy z wczesną blizną po radioterapii.
Terapia nie zawsze musi obejmować miejsca bezpośrednio poddane leczeniu. Często praca w obszarach obwodowych przynosi pacjentom znaczące korzyści, takie jak eliminacja zaburzeń czynnościowych, poprawa krążenia oraz zmniejszenie stanu zapalnego.
Profilaktyka nowotworów głowy i szyi
Rola stomatologa:
- wczesne wykrywanie raka jamy ustnej (np. niegojące się owrzodzenia)
- monitorowanie zmian potencjalnie złośliwych
- edukacja antynikotynowa i ograniczanie spożycia alkoholu
- promowanie i wzmacnianie roli szczepień przeciw HPV
- zachowanie czujności onkologicznej – wykrywanie wtórnych nowotworów oraz wczesne rozpoznawanie powikłań leczenia przeciwnowotworowego (np. martwica kości szczęk, mucositis)
- kierowanie pacjenta na szybką ścieżkę diagnostyczną („fast track onkologiczny”) w przypadku podejrzenia zmian nowotworowych
Nowotwory HPV-zależne
- dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn
- w obrębie głowy i szyi najczęstsze występowanie to okolica migdałków, nasada języka oraz boczna ściana gardła
- objawy mogą być mylone z klasyczną infekcją górnych dróg oddechowych (np. utrzymująca się chrypka, ból gardła, uczucie ciała obcego w gardle, powiększony węzeł chłonny szyi)
- ból może pojawić się jako późny objaw
- zmiany nie są proste do wykrycia we wczesnym stadium
Nowotwory jamy ustnej
- regularne badanie jamy ustnej może wykryć zmiany w początkowym stadium oraz uratować życia
- większość zmian w jamie ustnej jest niebolesna, dodatkowo implikuje fakt wczesnych objawów nowotworu, które mogą być mylone z infekcją górnych dróg oddechowych
- niepokojące objawy: nagłe niedopasowanie protezy, rozchwianie zębów, krwawienie z jamy ustnej, z nosa, niegojące się owrzodzenie w jamie ustnej, guzek, asymetryczne zgrubienie tkanek, zmiany zabarwienia w obrębie błony śluzowej (np. białe lub czerwone zmiany), ból, szczękościsk, powiększone węzły chłonne
Profilaktyka powikłań w jamie ustnej
w trakcie terapii onkologicznej
Profilaktyka powikłań w jamie ustnej podczas terapii onkologicznej jest niezwykle ważnym elementem wspierającym ogólne leczenie pacjenta. Chemioterapia i radioterapia mogą powodować liczne zmiany w obrębie błony śluzowej jamy ustnej, takie jak zapalenia, suchość, owrzodzenia czy zwiększoną podatność na infekcje. Odpowiednie przygotowanie stomatologiczne przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego oraz regularna kontrola w jego trakcie pozwalają ograniczyć ryzyko powikłań, zmniejszyć dolegliwości bólowe i poprawić komfort pacjenta.
Baza wiedzy dla pacjenta
Przygotowanie pacjenta do leczenia onkologicznego
Celem jest eliminacja ognisk zakażenia i przygotowanie jamy ustnej do leczenia przeciwnowotworowego (radioterapia, chemioterapia, immunoterapia, terapia lekami modyfikującymi kość (bisfosfoniany, denosumab)
- sanacja jamy ustnej (ekstrakcje zębów o złym rokowaniu, leczenie zębów),
- ocena przyzębia,
- usunięcie czynników urazowych w jamie ustnej,
- instruktaż higieny i profilaktyki próchnicy,
- ocena ryzyka polekowej martwicy kości szczęk i osteoradionekrozy
Rola stomatologa:
- przygotowanie do leczenia, sanacja nieopóźniająca leczenia (współpraca z onkologiem)
- pisemne materiały edukacyjne dla pacjenta oraz plan leczenia
- zaplanowanie wizyt kontrolnych
- opieka fizjoterapeuty stomatologicznego
W trakcie leczenia
Najczęstsze problemy:
- zapalenie błony śluzowej (oral mucositis),
- kserostomia,
- zakażenia grzybicze i wirusowe,
- zaburzenia smaku,
- ból w jamie ustnej
- szczękościsk,
- krwawienia i nadkażenia przy neutropenii
- zwiększona podatność na próchnicę oraz zaostrzenie choroby przyzębia
- nadwrażliwość zębów
- utrudnione gojenie zębodołów poekstrakcyjnych
Rola stomatologa:
- leczenie objawowe
- profilaktyka infekcji
- współpraca z onkologiem, radioterapeutą i hematologiem
Po leczeniu
Powikłania późne:
- próchnica poradiacyjna
- popromienna martwica kości szczęk (ORN)
- polekowa martwica kości szczęk u chorych leczonych bisfosfonianami/denosumabem
- zaburzenia gojenia
- ograniczenie otwierania ust
Rola stomatologa:
- ustalenie schematów kontrolnych badań radiologicznych
- czujność onkologiczna (nowotwory wtórne)
Co zabrać na wizytę do gabinetu stomatologicznego?
- pełna dokumentacja medyczna (nie tylko ostatni wypis ze szpitala), w tym: plan leczenia onkologicznego
- ostatnie wykonane badania krwi
- lista przyjmowanych leków
- własne badania radiologiczne (RTG pantomograficzne, CBCT (tomografia wiązki stożkowej), płyta z badaniem TK zatok/twarzoczaszki/szyi)
Jeżeli pacjent nie posiada aktualnych badań radiologicznych, zostaną wykonane w gabinecie.
W przypadku, jeśli wizyta przebiega w gabinecie w trakcie leczenia immunosupresyjnego (np. chemioterapii) – wykonujemy aktualną morfologię z rozmazem (24-48h przed wizytą) i wstępną opinię lekarza prowadzącego nt. możliwości wykonania inwazyjnych zabiegów, np. ekstrakcji zęba.
Jak wygląda pierwsza wizyta w gabinecie?
W ramach pierwszej wizyty kwalifikacyjnej i diagnostycznej przeprowadza się:
- badanie kliniczne wewnątrz i zewnątrzustne
- wykonanie i ocena badań radiologicznych (RTG, CBCT)
- wstępny plan profilaktyczno-leczniczy oraz pisemne zaświadczenie do onkologa
- leczenie zmian w obrębie błony śluzowej jamy ustnej
- skierowanie na higienizację, edukację, indywidualnie dopasowany instruktaż higieny
- skierowanie do specjalistów celem kompleksowego leczenia (leczenie endodontyczne i protetyczne)
- terapia periodontologiczna (w przypadku wskazań)
- zindywidualizowane leczenie chirurgiczne
- indywidualne nakładki z fluorem do stosowania w trakcie radioterapii
Wstępny plan leczniczy pacjent otrzymuje na pierwszej wizycie. Plan może ulec zmianie.
Zaświadczenie o braku ognisk zębopochodnych pacjent otrzymuje na ostatniej zaplanowanej wizycie (czasem wymagane są badania radiologiczne kontrolne po zakończonym leczeniu).
Jak często wymagane są kontrole w gabinecie?
- po zakończonym leczeniu onkologicznym: wizyty kontrolne + zabiegi higienizacyjne zalecamy co 4-6 m-cy
- w trakcie leczenia onkologicznego – co 4-6 tyg.
- po ekstrakcji zęba z ryzykiem utrudnionego gojenia – po 1,2,4 tygodniach, 3,6,miesiącach i następnie co 6 m-cy
Skontaktuj się z nami
Masz pytania lub chcesz umówić wizytę?
Zapraszamy do kontaktu telefonicznego!